Dlaczego repatrianci otrzymują świadczenie emerytalne w najniższej wysokości?

Obowiązujący w Polsce system zabezpieczenia emerytalnego oparty jest na zasadzie obowiązkowego opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne. Zaliczenie zatem okresów zatrudnienia do ustalenia prawa do świadczenia emerytalnego zależy od tego, czy w Polsce z tytułu tego zatrudnienia zostały opłacone składki na ubezpieczenie emerytalne. Wyjątek stanowią repatrianci, którzy na mocy art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowani są w sposób szczególny. Okresy zatrudnienia repatriantów za granicą są uwzględniane przez państwo polskie i traktowane jako okresy składkowe. Jednakże nie można ustalić podstawy wymiaru emerytury repatrianta w oparciu o zarobki uzyskiwane za granicą. W związku z tym repatrianci otrzymują emeryturę w najniższej wysokości (zgodnie z przepisem art. 23 ww. ustawy).
Regulacja ta nie znajduje zastosowania do członków rodzin repatriantów, którzy nabywają obywatelstwo polskie w trybie innym niż w tym przewidzianym dla repatriantów.

Pomiędzy Polską a państwami – członkami byłego ZSRR nie ma obecnie kompleksowej regulacji w dziedzinie zabezpieczenia emerytalnego i transferu środków przeznaczonych na ten cel.

Od 1 marca 2008 r. najniższa emerytura wynosi 636,29 zł brutto.

Patrz również: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2004 r. na pytanie prawne Sądu Apelacyjnego w Lublinie (sygn. akt III UZP 3/04). Wysokość emerytury przysługującej repatriantowi, który nie był objęty ubezpieczeniem społecznym na podstawie przepisów prawa polskiego, ustala się na podstawie art. 23 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedn. tekst: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353).

Czy osoby zamieszkujące w Polsce na podstawie udzielonej zgody na osiedlenie się a także osoby posiadające ważną Kartę Polaka muszą posiadać zezwolenie na zatrudnienie ?

Nie. Zgodnie z treścią art. 87 ust. 1 pkt 2 i 2c ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.) cudzoziemiec może wykonywać pracę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli posiada zezwolenie na pracę wydane przez wojewodę właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy. Z obowiązku tego są zwolnieni m.in. cudzoziemcy posiadający zezwolenie na osiedlenie się w Rzeczypospolitej Polskiej; posiadający ważną Kartę Polaka.

Czy jest akt wykonawczy do przepisu art. 52 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiący, że osoby, których pochodzenie polskie zostało stwierdzone zgodnie z ustawą mogą osiedlić się na terytorium Polski na stałe?

Nie ma. Artykuł ten też nie wyjaśnia, na jakiej podstawie osoba polskiego pochodzenia miałaby zrealizować swój zamiar zamieszkania w Polsce na stałe. Właściwe zastosowanie ma więc art. 8 ust. 5 Konstytucji, który stanowi, że przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej. W art. 52 ust. 5 Konstytucji występuje zwrot „osiedlić się (...) na stałe”. Należy przez to rozumieć, że osoba polskiego pochodzenia, pragnąca osiedlić się w Polsce, powinna wystąpić do właściwego organu z wnioskiem o udzielenie jej zezwolenia na osiedlenie się. Zasada i tryb udzielania takich zezwoleń reguluje ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach. Ustawa o cudzoziemcach nie daje szczególnych preferencji przy ubieganiu się o udzielenie zezwolenia na osiedlenie się cudzoziemcom polskiego pochodzenia, ale preferencje takie wprowadza Konstytucja, która jest aktem wyższego rzędu i ma pierwszeństwo w stosowaniu.

Czy cudzoziemiec, który otrzymał odmowną decyzję na osiedlenie się w Polsce, może ubiegać się o zwrot wpłaconej przy składaniu wniosku kwoty 640 zł i jaka jest tego podstawa prawna ?

Może. Kwestie te regulują: art. 9 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. Nr 225, poz. 1635) oraz § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 2006 r. w sprawie dokumentowania zapłaty opłaty skarbowej oraz trybu jej zwrotu (Dz. U. Nr 246, poz. 1804).
(Do ewentualnej weryfikacji po odpowiedzi udzielonej przez Wydział ds Cudzoziemców)

Czym jest aktywizacja zawodowa repatriantów?

Repatrianci przybywający do Polski muszą odnaleźć się w nowej rzeczywistości społeczno-ekonomicznej. Jednym z podstawowych problemów, z jakim muszą się zmierzyć jest znalezienie pracy. Aby zwiększyć ich szanse na znalezienie zatrudnienia, w ustawie o repatriacji przewidziane zostały formy aktywizacji zawodowej repatriantów.

Zgodnie z przepisami ustawy o repatriacji repatriantowi, który nie ma możliwości samodzielnego podjęcia pracy, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania repatrianta może zapewnić aktywizację zawodową przez:

• zwrot części kosztów poniesionych przez repatrianta na podnoszenie kwalifikacji zawodowych (zwrot ten następuje na podstawie umowy zawartej między starostą a repatriantem) oraz
• zwrot części kosztów poniesionych przez pracodawcę.

Pracodawcy zatrudniającemu repatrianta przysługuje zwrot poniesionych kosztów:

• utworzenia stanowiska pracy,
• przeszkolenia repatrianta,
• wynagrodzenia,
• nagród oraz
• składek na ubezpieczenie społeczne.

Zwrot tych kosztów następuje na podstawie umów zawartych między starostą a pracodawcą.

Co istotne, zwrotu kosztów poniesionych na aktywizację zawodową repatriantów można dokonywać w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia nabycia obywatelstwa polskiego przez repatrianta. Przewidziane w ustawie sposoby aktywizacji zawodowej repatriantów finansowane są w formie dotacji celowej ze środków wyodrębnionych na te zadania w budżetach wojewodów.

Szczegółowe uregulowania tych kwestii zawiera ustawa o repatriacji (art. 23-28) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach podziału rezerwy celowej budżetu państwa „Pomoc dla repatriantów", udzielania dotacji powiatowi i gminie, przekazywania staroście środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z udzielaniem repatriantom pomocy oraz wzorów wniosków o udzielenie dotacji powiatowi i gminie (§ 6 i 7).



Jaki jest status małżonka repatrianta, nie będącego osobą polskiego pochodzenia?

Repatriant, który przybywa do Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy wjazdowej w celu repatriacji nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa z dniem przekroczenia granicy RP. Natomiast małżonek repatrianta, który nie jest osobą polskiego pochodzenia jest w świetle prawa cudzoziemcem. Zgodnie z ustawą o repatriacji małżonkowi repatrianta, który nie jest osobą polskiego pochodzenia, a który zamierza osiedlić się wraz z repatriantem na terytorium RP, udziela się zezwolenia na osiedlenie się. Wiążą się z tym daleko idące konsekwencje, gdyż osoby posiadające zezwolenie na osiedlenie się mogą korzystać z wielu praw na równi z obywatelami RP. Osoby takie są zwolnione z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę, mogą również korzystać z opieki i pomocy społecznej.
Należy również dodać, iż ubezpieczenie zdrowotne repatrianta obejmuje także jego małżonka, który nie jest osobą polskiego pochodzenia (zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych).

Czy cudzoziemiec pracujący w Polsce podlega ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu?

Na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 1998 r., Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) wszystkie osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in.: pracownikami, zleceniobiorcami, prowadzącymi pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Przepisy ustawy nie uzależniają więc objęcia polskimi ubezpieczeniami od posiadanego obywatelstwa, miejsca zamieszkania, pobytu itp. Istotny dla objęcia tymi ubezpieczeniami jest: : - fakt zawarcia z polskim podmiotem np. stosunku pracy czy innej umowy rodzącej zgodnie z przepisami obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz - wykonywanie pracy w ramach tych umów na obszarze Polski.
Art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 210, poz. 2135) stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, które są m.in. pracownikami w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, osobami wykonującymi pracę: nakładczą, na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia.
Podobnie jak w przypadku obowiązkowej składki ubezpieczenia społecznego składkę płaci pracodawca.

Cudzoziemcy, którzy przebywają na terytorium Polski na podstawie:

• wizy pobytowej,
• zezwolenia na osiedlenie się,
• zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony,
• posiadających status uchodźcy nadany w Rzeczypospolitej Polskiej,
• korzystających z ochrony czasowej na jej terytorium

mogą skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego. Wówczas składkę opłacają sami.

Czy okres służby wojskowej repatrianta w armii b. ZSRR jest okresem składkowym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.)?

Tak. Analogicznie jak okresy czynnej służby wojskowej pełnionej w Wojsku Polskim (zaliczone jako okresy składkowe) należy traktować:
- okresy służby wojskowej pełnionej przez osoby uznane za repatriantów w armii byłego ZSRR oraz w armiach państw powstałych po rozpadzie ZSRR;
- okresy służby pełnionej przez osoby uznane za repatriantów w organach podległych Ministerstwu Spraw Wewnętrznych byłego ZSRR oraz republik powstałych po rozpadzie ZSRR.

Co przysługuje repatriantowi zakładającemu własne przedsiębiorstwo?

Repatriantowi nie przysługują szczególne uprawnienia przy zakładaniu i prowadzeniu działalności gospodarczej jednak przysługują mu uprawnienia przewidziane dla wszystkich starających się o rozpoczęcie działalności gospodarczej, np.:
- prawo do złożenia wniosku o przyznanie jednorazowo przez starostę środków z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej w tym na pokrycie kosztów pomocy prawnej, konsultacji i doradztwa związanych z podjęciem tej działalności w wysokości do 500% przeciętnego wynagrodzenia, czyli obecnie ok. 14 756 zł.

Pomoc ta przyznawana jest bezzwrotnie z zastrzeżeniem, że osoba która je otrzymała musi dokonać zwrotu otrzymanych środków wraz z odsetkami jeżeli prowadziła działalność gospodarczą krócej niż 12 miesięcy bądź naruszyła inne warunki zawarte w umowie ze starostą. Zgodnie z ustawą o podatku dochodowym z 26 lipca 1991 r. Dz. U. 00.14.176 art. 21 ust. 1 pkt. 121 środki te wolne są od podatku dochodowego.

Do tej formy pomocy uprawnione są osoby zarejestrowane jako bezrobotne w Powiatowym Urzędzie Pracy. (Art. 46 ust. 1. pkt. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 20 kwietnia 2004 r. Dz. U. 2008 Nr 69 poz. 415 t. j.).

Co przysługuje pracodawcy zatrudniającemu repatrianta?

Każdy pracodawca, przy zatrudnianiu repatriantów korzysta z uprawnień przewidzianych w ustawie o repatriacji z dnia 9 listopada 2000 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 53 poz. 532) związanych z aktywizacją zawodową repatriantów, są to:

1. Zwrot części kosztów poniesionych przez pracodawcę na:

a) utworzenie stanowiska pracy

b) przeszkolenie repatrianta

c) wynagrodzenie, nagrody i składki na ubezpieczenie społeczne

łącznie do wysokości dwunastokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym dzień zawarcia umowy w tej kwestii między pracodawcą a starostą.
Każda z w/w form pomocy może być zastosowana tylko raz i może być dokonana w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia nabycia przez repatrianta obywatelstwa polskiego.

2. Pracodawca otrzymuje zwrot kosztów poniesionych na przeszkolenie repatrianta obejmujące:

a) przyuczenie do zawodu lub przekwalifikowanie repatrianta

b) podniesienie kwalifikacji zawodowych

c) wykonywanie przez repatrianta zadań lub czynności w siedzibie przyszłego pracodawcy bez nawiązywania stosunku pracy, umożliwiających nabycie umiejętności praktycznych do późniejszego samodzielnego wykonywania pracy.

Pracodawca otrzymuje zwrot kosztów przeszkolenia do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym dzień zawarcia umowy ze starostą pod warunkiem pozostawania z repatriantem w stosunku pracy co najmniej 24 miesiące.

3. Zwrot kosztów poniesionych na wynagrodzenie, nagrody oraz składki na ubezpieczenie społeczne otrzymuje się pod warunkiem nawiązania z repatriantem stosunku pracy na co najmniej 24 miesiące, zwrot obejmuje koszty do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w grudniu roku poprzedniego, w okresie miesięcznym w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Zwrotu dokonuje się przez okres 12 miesięcy od dnia nawiązania stosunku pracy.

4. Koszty utworzenia stanowiska pracy dla repatrianta mogą być zwrócone pod warunkiem nawiązania z repatriantem stosunku pracy na co najmniej 24 miesiące.
Źródło: ustawa o repatriacji z 9 listopada 2000 r.

Czy państwo może pokryć koszty nauki repatriantom w szkole policealnej lub podyplomowej na zasadzie aktywizacji zawodowej w ramach umowy z dyrektorem szkoły?

Zgodnie z ustawą o repatriacji z dnia 9 listopada 2000 r. (Dz. U. z 2004 Nr. 53 poz. 532) aktywizacja zawodowa repatriantów prowadzona jest m.in. poprzez zwrot części kosztów poniesionych przez repatrianta na podnoszenie kwalifikacji zawodowych co następuje jedynie na podstawie umowy zawartej między repatriantem a starostą.

Do kosztów podnoszenia kwalifikacji zawodowych ustawa zalicza opłaty za naukę - nie precyzując gdzie jest ona podejmowana a także opłaty za uzyskanie świadectwa lub tytułu kwalifikacyjnego.

Istotną kwestią są warunki jakie musi spełnić osoba ubiegająca się o zwrot kosztów:

• brak możliwości samodzielnego podjęcia pracy
• nauka ma służyć podnoszeniu kwalifikacji zawodowych
• zwrot kosztów może dokonywać się w okresie nie dłuższym niż 5 lat od dnia nabycia przez repatrianta obywatelstwa polskiego
• taka forma aktywizacji zawodowej może być stosowana tylko raz.

Starosta może pokryć jedynie część kosztów związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych, mianowicie: połowę tej kwoty, jednak nie więcej niż równowartość dwukrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym dzień zawarcia umowy.

Źródło: art. 23, art. 23a ustawy o repatriacji z 9 listopada 2000 r.

Jakie uprawnienia do opieki zdrowotnej w Polsce posiada osoba z tzw. Kartą Polaka?

Posiadacz Karty Polaka ma prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej w stanach nagłych, w zakresie określonym ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r., Nr 164, poz. 1027), chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczypospolita jest stroną, przewiduje zasady bardziej korzystne.

Oznacza to, że jeżeli dojdzie do nagłego pogorszenia stanu zdrowia, np. wypadku, złamania, poparzenia, zatrucia itd., świadczenia zdrowotne zostaną im udzielone w niezbędnym zakresie i za te usługi pokryte będą z budżetu państwa.

Samo posiadanie Karty Polaka nie daje natomiast prawa do tzw. świadczeń planowych, chyba że posiadacz Karty Polaka będzie posiadał obowiązkowy tytuł do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym (m.in. legalnie pracując lub prowadząc działalność gospodarczą na terenie Polski).

Osoby posiadające Kartę Polaka, które chcą się ubezpieczyć dobrowolnie w Narodowym Funduszu Zdrowia, w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego muszą spełniać dodatkowo przesłanki z art. 3 ust. 1 lub 2 ustawy o świadczeniach, czyli być osobami posiadającymi obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), zamieszkującymi na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) (tutaj obywatele Republiki Litewskiej, Łotewskiej i Estonii)”.

Czy kobieta w wieku 45 lat po przepracowaniu 25 lat w oświacie (pedagog, socjolog*) może ubiegać się o wcześniejszą emeryturę?

Nie. Zgodnie z art. 86 i art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 27, poz. 674 z późn. zm.): „Nauczyciel oraz członek jego rodziny mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem przepisów ustawy, z tym że nauczyciel zaliczany jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze.

Nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele klasy szkół, placówek i zakładów specjalnych - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę”.

(*przyjęto, że osoba ta nie pracowała w szkolnictwie specjalnym)

Czy repatriantowi przysługuje prawo do zasiłku dla bezrobotnych?

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiuje bardzo szczegółowo pojęcie bezrobotnego oraz określa warunki, jakie trzeba spełnić, aby uzyskać prawo do zasiłku. W najogólniejszym ujęciu bezrobotny to osoba, która pozostaje bez pracy, jest zdolna i gotowa do jej podjęcia oraz zarejestrowała się w urzędzie pracy. Status ten przysługuje osobom nieposiadającym innych źródeł dochodu np. renty lub emerytury. Łączy się on z nabyciem określonych uprawnień, m.in. w zakresie poradnictwa zawodowego, pomocy w uzyskaniu odpowiedniego zatrudnienia czy brania udziału w szkoleniach.

Jeżeli bezrobotny spełnia prawem przewidziane warunki, wówczas przysługuje mu prawo do zasiłku dla bezrobotnych. W/w ustawa zawiera przepis regulujący kwestię przyznawania zasiłków dla bezrobotnych repatriantów. Zatem bezrobotnemu przysługuje prawo do zasiłku na każdy dzień kalendarzowy po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania się w urzędzie pracy, jeżeli: nie ma dla niego propozycji odpowiedniej pracy, propozycji stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, prac interwencyjnych lub robót publicznych oraz był zatrudniony za granicą przez okres co najmniej 365 dni w okresie 18 miesięcy przed zarejestrowaniem się w powiatowym urzędzie pracy, i przybył do Rzeczypospolitej Polskiej jako repatriant.

Podstawa prawna: art.71 ust.1 pkt 1 i pkt 2 lit. h ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.”

Czy repatrianci mogą ubiegać się o przeliczenie emerytur na nowych zasadach, obowiązujących od 1 stycznia 2009 r.?

Tak.  Zgodnie z ustawą z dnia 4 września 2008 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 192, poz. 1180) repatrianci, którzy począwszy od 1 stycznia 2009 r. będą ubiegali się o emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy po raz pierwszy, jak również ci, którzy mają ustalone prawo do świadczenia, będą mogli – wyłącznie na wniosek – ubiegać się o przeliczenie świadczenia. Przeliczeniu podlega podstawa wymiaru emerytury lub renty ostatnio przyjęta do obliczenia świadczenia. Zgodnie z ustawą, podstawą wymiaru składek osoby, która za dany okres nie ma wiarygodnych dowodów potwierdzających wysokość jej zarobków, ale dysponuje dowodem, że pracowała, będzie kwota minimalnego wynagrodzenia.

Wnioski będzie można składać przez cały 2009 r. i bez względu na datę ich złożenia będą one traktowane tak samo. Osoby uprawnione, które złożą wniosek w 2009 roku, otrzymają wyrównanie od 1 stycznia br.. Osobom, które złożą wniosek o przeliczenie świadczenia po dniu 31 grudnia 2009 r., emerytura lub renta w wysokości przeliczonej będzie przysługiwała od pierwszego dnia miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o przeliczenie.

Średnie świadczenie może wzrosnąć o 50 zł miesięcznie. ZUS na wydanie decyzji będzie miał 60 dni.

Wersja do druku