Madagaskar leży na Oceanie Indyjskim, u wschodniego wybrzeża Afryki, na wschód od Mozambiku. To duża wyspa (czwarta co do wielkości na świecie), oddzielona od kontynentu Cieśniną Mozambicką. Kraj ten mierzy się jednocześnie z suszą, powodziami i coraz częstszymi cyklonami. W 2025 roku te zjawiska nałożyły się na siebie, bo w pierwszej połowie roku susza, pięć cyklonów i lokalne powodzie dotknęły dziesiątki tysięcy osób, zmuszając ponad 46 tysięcy mieszkańców do opuszczenia domów. Dlatego tak ważne jest wsparcie organizacji, które działają na miejscu.

Jakie są główne wyzwania humanitarne na Madagaskarze?

Najbardziej odczuwalnym skutkiem kryzysu jest brak bezpieczeństwa żywnościowego. Analizy systemu IPC wskazują, że w 2025 r. około 1,2 mln ludzi w południowych i południowo-wschodnich regionach kraju doświadcza braku żywności (tzw. faza kryzysu i sytuacji nagłej), a część z nich jest o krok od katastrofy głodowej.

Szczególnie dotknięty kryzysem jest tzw. Grand Sud, czyli południe Madagaskaru. Wieloletnie susze, związane m.in. ze zmianami klimatu, powodują drastyczny spadek plonów. Niewielkie gospodarstwa i hodowla zwierząt, od których zależy przetrwanie większości rodzin, przestają wystarczać, aby zapewnić podstawowe wyżywienie.

Konsekwencje są widoczne zwłaszcza u najmłodszych. Szacuje się, że między wrześniem 2024 r. a sierpniem 2025 r. ponad 350 tysięcy dzieci w wieku 6–59 miesięcy będzie cierpiało na ostrą formę niedożywienia. Niedożywienie osłabia odporność, zwiększa ryzyko chorób, utrudnia naukę i rozwój.

Do braku żywności dochodzi chroniczny brak wody. W wielu miejscach trzeba po nią iść kilka kilometrów w jedną stronę, często po wodę o wątpliwej jakości. Gdy opadów jest coraz mniej i są one mniej przewidywalne, rolnicy mają problem z nawadnianiem pól, a rodziny z codziennym gotowaniem i utrzymaniem podstawowej higieny.

Kolejnym wyzwaniem są choroby, od schorzeń związanych z niedożywieniem, przez gruźlicę, po choroby pasożytnicze. Złe warunki sanitarne, brak stałego dostępu do wody i przeciążony system ochrony zdrowia sprawiają, że łatwiej o ogniska zakażeń i wybuchy epidemii.

W tle pozostaje jeszcze jeden ważny element: poczucie braku perspektyw. Gdy susza niszczy plony rok po roku, a ceny jedzenia rosną szybciej niż dochody, całe społeczności wpadają w spiralę ubóstwa, z której trudno się wydostać bez zewnętrznego wsparcia.

W takiej sytuacji pomoc humanitarna nie ogranicza się do jednorazowej dystrybucji żywności. Potrzebne są rozwiązania doraźne ściśle skoordynowane z działaniami długofalowymi, aby całe rodziny mogły przetrwać dziś i mieć szansę na lepsze jutro.

Polska Akcja Humanitarna działa na południu Madagaskaru od 2022 roku. W regionach takich jak Androy organizacja skupia się na zapewnieniu dostępu do wody i żywności oraz na wzmacnianiu odporności lokalnych społeczności na skutki zmian klimatu.

W praktyce oznacza to m.in.:

• budowę studni, ujęć wody i tam piaskowych, które zatrzymują wodę deszczową na dłużej,
• instalowanie zbiorników na deszczówkę i rozwój ogrodów wspólnotowych, gdzie można uprawiać warzywa mimo trudnych warunków,
• prowadzenie programów typu „food for work”, w ramach których mieszkańcy angażują się w prace na rzecz społeczności (np. zalesianie, prace przy infrastrukturze wodnej), otrzymując w zamian żywność,
• wsparcie szkół m.in. przez organizację ciepłych posiłków dla dzieci oraz tworzenie szkolnych ogrodów, które dostarczają jednocześnie jedzenie i wiedzę o uprawie roślin.

W projektach PAH ważny jest także komponent edukacyjny: szkolenia z zakresu zdrowia, zarządzania środowiskiem, równości płci czy podstaw przedsiębiorczości. Mieszkańcy uczą się np. jak wykorzystywać odpady rolnicze, jak zakładać małe fermy owadów (które mogą być źródłem pożywienia i paszy) czy jak dywersyfikować swoje dochody. Dzięki temu pomoc nie kończy się na jednym sezonie, ale daje narzędzia do zmiany sytuacji w dłuższej perspektywie.

W jaki sposób można pomóc Madagaskarowi?

Osoby mieszkające w Polsce mogą realnie wesprzeć dzieci i rodziny na Madagaskarze, nawet jeśli dzieli nas tysiące kilometrów. Najbardziej bezpośrednią formą jest wsparcie finansowe: regularne lub jednorazowe darowizny. Dzięki nim organizacje takie jak Polska Akcja Humanitarna mogą planować budowę kolejnych studni, ogrodów wspólnotowych czy kontynuować działanie programów dożywiania dzieci. Nawet niewielka kwota, ale przekazywana systematycznie przekłada się na konkretne litry wody, posiłki i zajęcia edukacyjne.

Można również wspierać działania informacyjne: opowiadać o sytuacji na Madagaskarze w swoim otoczeniu, udostępniać rzetelne materiały, włączać temat w inicjatywy szkolne czy lokalne (np. akcje charytatywne, lekcje o krajach globalnego Południa).

Na stronie Polskiej Akcji Humanitarnej dostępne są aktualne informacje o prowadzonych projektach oraz możliwości wsparcia, od klasycznych przelewów, po szybkie płatności online.

Na obecną sytuację na Madagaskarze mieszkańcy wyspy nie mają dużego wpływu. Mierzą się ze zmianą klimatu, wieloletnim ubóstwem, słabą infrastrukturą i rosnącymi cenami żywności. Jednak o ile nie można zatrzymać cyklonu ani suszy, o tyle można wybudować studnię, zapewnić posiłek czy narzędzia właśnie z pomocą takich organizacji, jak Polska Akcja Humanitarna.