Sytuacja Palestyńczyków w Zachodnim Brzegu

Palestyńscy mieszkańcy Zachodniego Brzegu od lat doświadczają kryzysu.

Zachodni Brzeg, nazywany też Zachodnim Brzegiem Jordanu, ostatnio pojawia się w nagłówkach rzadziej niż Strefa Gazy, ale od lat jest miejscem trwającego kryzysu. To tu żyje ok. 2,7 mln Palestynek i Palestyńczyków, których codzienne życie determinuje obecność punktów kontrolnych, przemoc, ograniczony dostęp do usług publicznych i niepewność jutra.

Ten tekst nie odpowie na wszystkie polityczne pytania o konflikt. Ma inne zadanie: w prosty sposób pokazać, jak wygląda sytuacja ludzi mieszkających na Zachodnim Brzegu, z jakimi wyzwaniami humanitarnymi się mierzą oraz jak międzynarodowa pomoc (w tym działania Polskiej Akcji Humanitarnej) może ich wspierać.

Zachodni Brzeg i powody konfliktu

Zachodni Brzeg pozostaje (zgodnie z terminologią stosowaną przez ONZ i organizacje międzynarodowe) pod okupacją wojskową Izraela od 1967 r. To obszar podzielony na strefy o różnym stopniu kontroli administracyjnej i wojskowej, z rozbudowaną siecią izraelskich osiedli oraz dróg przeznaczonych głównie dla izraelskich osadników.

Od lat jednym z głównych źródeł napięć jest właśnie rozbudowa osiedli izraelskich i związana z tym konfiskata ziemi, ograniczenia dostępu do pól uprawnych czy wody, zmiany w strukturze demograficznej regionu oraz incydenty związane z przemocą osadników wobec Palestyńczyków.

Sytuację dodatkowo zaostrzyła eskalacja przemocy po październiku 2023 r. Równolegle do działań zbrojnych w Strefie Gazy wzrosła liczba operacji wojskowych, nalotów oraz aresztowań na terenie Zachodniego Brzegu, co przekłada się na rosnącą liczbę ofiar i przesiedleń wśród palestyńskiej ludności cywilnej.

Jakie są główne wyzwania humanitarne w Zachodnim Brzegu?

Codzienność mieszkańców Zachodniego Brzegu to połączenie kilku nakładających się kryzysów: bezpieczeństwa, mobilności, dostępu do usług i środków do życia.

Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) dokumentuje znaczący wzrost przemocy ze strony osadników i sił zbrojnych. W październiku 2025 r. odnotowano 264 ataki osadników – to najwyższa liczba w jednym miesiącu od początku prowadzenia takich statystyk.
Według danych OCHA i Agencji Narodów Zjednoczonych ds. Pomocy Uchodźcom Palestyńskim (UNRWA), od października 2023 r. do jesieni 2025 r. w wyniku działań izraelskich sił zbrojnych i przemocy osadników w Zachodnim Brzegu zginęło ponad 1000 Palestyńczyków, w tym setki dzieci.
Według aktualnej analizy OCHA z maja 2025 r. w całym Zachodnim Brzegu zidentyfikowano 849 stałych lub okresowych przeszkód w ruchu: checkpointów, barier, bram, nasypów ziemnych. Dla mieszkańców oznacza to dłuższą i bardziej nieprzewidywalną drogę do pracy, szkoły, szpitala czy na pola uprawne. Ograniczenia ruchu wpływają również na działania organizacji humanitarnych, które próbują dotrzeć z pomocą do najbardziej odciętych wsi.
Palestyńskie rodziny tracą domy z powodu rozbiórek budynków wzniesionych bez wymaganych pozwoleń, które w wielu częściach Zachodniego Brzegu są dla Palestyńczyków bardzo trudne do uzyskania. Według danych OCHA ponad 3,2 tys. osób zostało przymusowo przesiedlonych od końca 2023 r. z powodu przemocy osadników lub rozbiórek, a tylko w 2025 r. ponad 1,5 tys. osób straciło dom w wyniku rozbiórek z przyczyn administracyjnych.
W części obszarów wiejskich Zachodniego Brzegu, szczególnie w tzw. Strefie C, restrykcje dotyczące budowy instalacji wodnych i rozbiórki istniejącej infrastruktury powodują poważne niedobory wody. Dostęp do szpitali, szkół czy specjalistycznych usług medycznych bywa ograniczony przez checkpointy, a niektóre społeczności korzystają głównie z mobilnych punktów pomocy.

Jaka pomoc trafia do mieszkańców Zachodniego Brzegu

Zachodni Brzeg Palestyny znajduje się w centrum międzynarodowych planów pomocowych. W ramach Humanitarian Response Plan na 2025 r. organizacje humanitarne planowały objąć wsparciem ok. 900 tys. osób żyjących w Zachodnim Brzegu, od wsparcia żywnościowego i gotówkowego, po pomoc ochronną i medyczną.

Ogromną rolę w tym procesie odgrywa UNRWA (Agencji Narodów Zjednoczonych ds. Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie), która prowadzi szkoły, przychodnie oraz programy pomocy żywnościowej dla zarejestrowanych uchodźców palestyńskich. Jednocześnie sama agencja mierzy się z kryzysem finansowania i ograniczeniami w działaniu, co wpływa na stabilność oferowanych usług.

Obok dużych agencji ONZ, działają międzynarodowe i lokalne organizacje pozarządowe. Polska Akcja Humanitarna od 2024 r. wspiera funkcjonowanie mobilnych klinik na Zachodnim Brzegu, aby ułatwić dostęp do podstawowej opieki medycznej osobom mieszkającym w odizolowanych społecznościach. Program obejmuje m.in. wizyty lekarzy, pielęgniarek i położnych oraz działania edukacyjne dotyczące zdrowia.

Pomoc humanitarna ma różne formy: od przekazywania gotówki rodzinom, które same najlepiej wiedzą, czego potrzebują, po wsparcie infrastruktury wodnej, programy dla dzieci i młodzieży czy pomoc psychospołeczną dla osób dotkniętych przemocą. Ważne jest, że projekty są dostosowywane do lokalnego kontekstu. Inaczej wygląda wsparcie w obozach dla uchodźców, inaczej w małych wsiach zagrożonych przemocą osadników.

Jak można pomóc ludziom na Zachodnim Brzegu?

Osoby mieszkające poza regionem nie mają wpływu na decyzje polityczne czy wojskowe, ale mogą wspierać działania humanitarne. Jak można to robić?

Wsparcie finansowe organizacji, które działają w Palestynie, w tym w Zachodnim Brzegu. Regularne, nawet niewielkie darowizny pozwalają planować długofalowe programy medyczne, żywnościowe czy edukacyjne. Polski kontekst jest ważny: PAH może prowadzić mobilne kliniki i inne formy pomocy m.in. dzięki zaangażowaniu indywidualnych darczyńców, szkół, firm i instytucji.
Poprzez nagłaśnianie rzetelnych informacji. Udostępnianie raportów organizacji humanitarnych, korzystanie z wiarygodnych źródeł (np. OCHA, UNRWA, uznanych organizacji praw człowieka) pomaga przeciwdziałać dezinformacji i upraszczającym narracjom.
Poprzez działania edukacyjne i społeczne. Lekcje edukacji globalnej w szkołach, spotkania w bibliotekach czy debaty w lokalnych społecznościach mogą przybliżać tematykę pomocy humanitarnej i sytuacji ludzi żyjących w strefach konfliktu.

Podsumowanie i wnioski – jakie kroki należy podjąć, by pomóc?

Sytuacja w Zachodnim Brzegu w drugiej połowie 2025 r. to przemoc, ograniczenia w poruszaniu się, przymusowe przesiedlenia i niepewność co do przyszłości. Statystyki pokazują skalę problemu, ale za każdą liczbą stoją konkretni ludzie pozbawieni nadziei, często jedzenia, dachu nad głową i opieki medycznej.

Z perspektywy humanitarnej istnieją trzy główne elementy:

utrzymanie i rozwijanie programów pomocy (medycznej, żywnościowej, wodno-sanitarnej i psychospołecznej),
zapewnienie organizacjom dostępu do osób w potrzebie, mimo barier administracyjnych i bezpieczeństwa,
długofalowe wsparcie, które pozwoli ludziom na Zachodnim Brzegu nie tylko przetrwać kryzys, ale też odbudowywać codzienne życie.

Międzynarodowa pomoc, w tym działania Polskiej Akcji Humanitarnej, nie zastąpi rozwiązań politycznych, ale może realnie zmniejszyć cierpienie osób, które dziś żyją w konflikcie. Dla wielu z nich to, czy do wsi dojedzie mobilna klinika, czy dziecko otrzyma wsparcie psychologiczne po doświadczeniu przemocy, to różnica między poczuciem całkowitej bezradności a minimalnym poczuciem bezpieczeństwa.

Przypisy:

Potrzebujemy Twojej pomocy, aby działać

Wspieraj projekty takie jak ten. Kliknij w przycisk obok i przekaż darowiznę. Razem możemy więcej!